آزادى فكر و اندیشه و انتخاب راه در قرآن

در روایات اسلامى وارد شده است كه وقتى پاى مباهله به میان آمد، نمایندگان مسیحیان نجران از پیامبر خواستند تا در این باره بیندیشند و با بزرگان خود مشورت كنند. بالاخره از اقدام به مباهله خوددارى كرده، حاضر به مصالحه شدند و شرایط ذمه را پذیرفتند.¹⁵ پذیرش شرایط ذمه و مصالحه از سوى پیامبر اكرم (صلى الله علیه و آله) و نه اجبار آنان به اسلام یا جنگ با آنان یا مباهله و نفرین آنان، نشان دهنده روحیه منطقى و آزاداندیشى آن حضرت است.

سیره امام صادق (علیهالسلام) مبتنى بر بحث و گفت و گو با گروه هاى غیر مذهبى؛ مثل ملحدین، مشركین و دهریون و نیز گروه هایى از اهل كتاب بود. امام با این افراد، برخوردى حكیمانه همراه با حلم و صبر داشت. ادعاها و ادله آنها را با متانت و صبورى مى شنید و از ادله خود خصم براى رد مدعاى آنان و اثبات اعتقادات اسلامى استفاده مى كرد (در اصطلاح منطق به آن، «جدل » گفته مى شود). مهمترین ابزار امام صادق (علیهالسلام) در برخورد با این گروه ها همان اخلاق معنوى و روحیه بردبارى و گفت و گوى مسالمت آمیز بود كه سرانجام مخاطب را به تسلیم وادار مى كرد و كار به جایى مى رسید كه زبان به ستایش و مدح امام مى گشود